Shloka 42

तं द‍ृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमविह्वल: ॥ ४२ ॥ परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमना: श्वसन् । विष्वक्सेनाङ्‌घ्रिसंस्पर्शहताशेषाघबन्धनम् ॥ ४३ ॥

taṁ dṛṣṭvopavanābhyāśa āyāntaṁ tarasā rathāt avaruhya nṛpas tūrṇam āsādya prema-vihvalaḥ

لمّا رأى الملكُ أُتّانابادا دُهروفا مهاراج يقترب مسرعًا نحو الغيضة القريبة، نزل من مركبته على عَجَل. وقد طال شوقه إلى ابنه، فاندفع إليه بمحبةٍ جارفة، يلهث من شدة التأثر، واحتضنه بكلتا ذراعيه. غير أنّ دُهروفا لم يعد كما كان؛ إذ بتماسّ قدمي اللوتس لربّ الألوهية الأسمى، فيشواكسينا، انقطعت جميع قيود خطاياه وتقدّس تقدّسًا تامًّا.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया; ‘having seen’
उपवन-अभ्याशेnear the grove
उपवन-अभ्याशे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपवन (प्रातिपदिक) + अभ्याश (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (उपवनस्य अभ्याशः)
आयान्तम्coming
आयान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootआ-या (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘coming’
तरसाwith speed
तरसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; भाववाचक
रथात्from the chariot
रथात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान), एकवचनम्
अवरुह्यhaving gotten down
अवरुह्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअव-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having descended’
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
आसाद्यhaving approached
आसाद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having approached/reached’
प्रेम-विह्वलःoverwhelmed with love
प्रेम-विह्वलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रेम (प्रातिपदिक) + विह्वल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (नृपस्य); तत्पुरुषः (प्रेम्णा विह्वलः)
D
Dhruva Mahārāja
K
King Uttānapāda

FAQs

This verse shows Dhruva returning after attaining the Lord’s grace, and how genuine devotion purifies relationships—his father rushes to meet him, overcome with love.

Dhruva had become spiritually exalted and dear to the Lord; seeing his son return, the king’s parental affection and repentance flowered into intense, purified love.

Spiritual growth can heal strained relationships—meet others with humility and affection, and let devotion refine emotions into compassionate action.