Mantra 1

Sukta 104

गौः। कः पृश्निं धेनुं वरुणेन दत्तामथर्वने सुदुघां नित्यवत्साम्। बृहस्पतिना सख्यंऽ जुषाणो यथावशं तन्वः कल्पयाति

káḥ pṛ́śniṃ dhénuṃ váruṇena dattā́m átharvane sudúghāṃ nítyavatsām | bṛ́haspátinā sakhyáṃ juṣāṇó yáthāvaśáṃ tanvàḥ kalpayāti ||

Who fashions for Atharvan the speckled milch-cow, given by Varuṇa—good-milking, ever with calf? Enjoying alliance with Bṛhaspati, he orders, at his will, the welfare of his own person.

مَن ذا الذي يُهيِّئ لأثَرفَنَ البقرةَ المرقَّطةَ الحلوبَ، الموهوبةَ من فَرونَةَ—حَسَنةَ الحلبِ، دائمةَ العِجل؟ وهو مُستمتِعٌ بعهدِ الصداقةِ مع بْرِهَسْبَتي، يُدبِّرُ، على ما يشاء، سلامةَ جسدِه هو.

गौःthe cow
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृश्निम्the speckled one (cow)
पृश्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
धेनुम्milch-cow
धेनुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
वरुणेनby Varuṇa
वरुणेन:
कर्तृ (कर्मणि प्रयोगे कर्तृ-निर्देशः) / करण
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
दत्ताम्given (bestowed)
दत्ताम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण) / कर्म
TypeParticiple
Rootदा (धातु) → दत्त (कृदन्त, क्त)
अथर्वणेto Atharvan
अथर्वणे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअथर्वन् (प्रातिपदिक)
सुदुघाम्well-milking, yielding much milk
सुदुघाम्:
विशेषण (धेनु/पृश्नि-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-दुघा (प्रातिपदिक; उपसर्ग+धुग्/दुह्-सम्बद्ध)
नित्यवत्साम्having a constant calf / ever with calf
नित्यवत्साम्:
विशेषण (धेनु/पृश्नि-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनित्य-वत्स (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
बृहस्पतिनाwith/through Bṛhaspati
बृहस्पतिना:
करण
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
सख्यम्friendship, alliance
सख्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसख्य (प्रातिपदिक)
जुषाणःenjoying, accepting, taking pleasure in
जुषाणः:
कर्तृ (गौः/कः इत्यस्य सह-सम्बन्धः) / क्रियाविशेषण
TypeParticiple
Rootजुष् (धातु) → जुषाण (कृदन्त, शानच्; आत्मनेपदी वर्तमान)
यथावशम्according to will, at pleasure
यथावशम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootयथा-अवश (अव्ययीभाव-समास)
तन्वःof the body, of the person
तन्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
कल्पयातिhe/she/it arranges, makes (it) fit, sets in order
कल्पयाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootकॢप्/कल्प् (धातु; causative sense ‘to arrange, make fit’)

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified in the provided excerpt)

Devata: Varuṇa; Bṛhaspati; Cow as prosperity-symbol

Chandas: Likely Triṣṭubh (requires full metrical verification).

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From inquiry to serene assurance of sanctioned abundance and bodily order.","listener_experience":"Grounded confidence, warmth, and a sense of being provided for.","intensity":4}