Mantra 2

Sukta 120

Sanskrit (Devanagari)

भूमिर्मातादितिर्नो जनित्रं भ्रातान्तरिक्षमभिशस्त्या नः । द्यौर्नः पिता पित्र्याच्छं भवाति जामिमृत्वा माव पत्सि लोकात्

IAST Transliteration

bhū́mir mātā́ditír no janítraṃ bhrā́tāntárikṣam abhíśastyā naḥ | dyáur naḥ pitā́ pitryā́c chaṃ bhavāti jāmím ṛtvā́ mā́va pátsi lokā́t

English Translation (Griffith/Whitney)

Earth is our Mother; Aditi our begetting-place; the Mid-air our Brother—may it save us from the imprecation. Heaven is our Father: from the Fathers’ side may welfare be ours; having reached our kin in due season, fall not away from the world.

Translation

الأرضُ أُمُّنا؛ وأديتي (Aditi) موضعُ ولادتِنا؛ والفضاءُ الأوسطُ (antarikṣa) أخٌ لنا—فليَحْفَظْنا من اللعنة. والسماءُ (Dyauḥ) أبٌ لنا؛ ومن جهةِ الآباءِ الأوّلين فلتكن لنا العافيةُ والخير؛ فإذا بلغنا أهلَنا في أوانِه، فلا تسقطْ عن هذا العالَم.

Word by Word

• भूमिः: earth
• भूमिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भूमि- (प्रातिपदिक)

• माता: mother
• माता: कर्तृ (समाना-अधिकरण/विशेष्य-विशेषणभावः भूमेः)
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• अदितिः: Aditi (the boundless one)
• अदितिः: कर्तृ (समाना-अधिकरण/भूमेः)
• Type: Noun
• Root: अदिति- (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध (स्वामि/सम्बन्धी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• जनित्रम्: birthplace; begetter
• जनित्रम्: कर्तृ (समाना-अधिकरण/भूमेः)
• Type: Noun
• Root: जनित्र- (प्रातिपदिक; √जन्)

• भ्राता: brother
• भ्राता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ- (प्रातिपदिक)

• अन्तरिक्षम्: mid-space; atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्तृ (समाना-अधिकरण/भ्रातुः)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक)

• अभिशस्त्या: by/with imprecation; by curse
• अभिशस्त्या: करण (येन/यया)
• Type: Noun
• Root: अभिशस्ति- (प्रातिपदिक)

• नः: to us/for us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• द्यौः: heaven; sky
• द्यौः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्यौ- (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• पिता: father
• पिता: कर्तृ (समाना-अधिकरण/द्यावः)
• Type: Noun
• Root: पितृ- (प्रातिपदिक)

• पित्र्यात्: from the paternal line; from the fathers
• पित्र्यात्: अपादान (यतः)
• Type: Adjective
• Root: पित्र्य- (प्रातिपदिक)

• शम्: welfare; well-being
• शम्: कर्म (फल/प्रार्थ्य-वस्तु)
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)

• भवाति: becomes; is
• भवाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू

• जामिम्: kinsman; one of the same stock
• जामिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जामि- (प्रातिपदिक)

• ऋत्वा: in season; at the proper time
• ऋत्वा: करण/अधिकरण (ऋतुना/ऋतौ—‘in due season’)
• Type: Noun
• Root: ऋतु- (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: (क्रियानिषेधः)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• अव: down; away
• अव: (क्रियाविशेषकः)
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग)

• पत्सि: you fall
• पत्सि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पत्

• लोकात्: from the world/realm
• लोकात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: लोक- (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī).

Devata: Cosmic family triad: Bhūmi (Earth), Antarikṣa (Midspace), Dyauḥ (Heaven); with Pitṛs implied.

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like cadence (edition-dependent; not strict anuṣṭubh).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From vulnerability to curse → reassurance by cosmic family → settled welfare.","listener_experience":"Grounded, consoled, protected; a sense of being held by the worlds.","intensity":4}