Mantra 5

Sukta 139

Sanskrit (Devanagari)

यदप्सु यद्वनस्पतौ यदोषधीषु पुरुदंससा कृतम्। तेन माविष्टमश्विना

IAST Transliteration

yád apsú yád vanaspatáu yád óṣadhīṣu purudáṁsasā kṛtám | téna mā́viṣṭam aśvinā

English Translation (Griffith/Whitney)

What in the waters, what in the forest-lord, what in the herbs, O ye of many marvels, hath been wrought—Therewith, O Aśvins, succour me; make me safe.

Translation

ما صُنِعَ في المياه، وما صُنِعَ في سيّد الغابة (vanaspati)، وما صُنِعَ في الأعشاب الدوائية (oṣadhi)، يا ذوي العجائب الكثيرة—فبه يا أشفين أعيناني؛ احفظاني واجعلاني في أمان.

Word by Word

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (यद्…कृतम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः) / (सामान्यतः ‘यत्…तत्’ सम्बन्धे)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: Adhikaraṇa (स्थान/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अप् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘जल’

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कृतम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वनस्पतौ: in the tree / in the lord of the forest (tree)
• वनस्पतौ: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कृतम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ओषधीषु: among/in the herbs
• ओषधीषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: ओषधि (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• पुरुदंससा: O you two of many wondrous deeds
• पुरुदंससा: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरुदंसस् (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘बहु-दम्सस्’)

• कृतम्: done, made
• कृतम्: (मुख्यवाक्ये ‘यत्…कृतम्’—कृतं = ‘done/made’; यद्-शब्दैः सह सम्बन्धः)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √कृ (करणे) → कृत (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

• तेन: by/with that
• तेन: Karaṇa (करणम्: ‘तेन’ = ‘by/with that’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मा: me
• मा: Karma (आविष्टम् इत्यस्य कर्म)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) — ‘माम्/मा’ (एन्क्लिटिक रूप)

• आविष्टम्: enter/possess (may it enter me)
• आविष्टम्: (क्रियाभावः; ‘मा’ कर्म)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: आ-√विश् (प्रवेशने) → आविष्ट (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

• अश्विना: O Aśvins (you two)
• अश्विना: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक; देवता-नाम)

Attribution

Rishi: RV-derived Aśvin praise (seer attribution varies by RV parallel)

Devata: Aśvinau; with implicit bhaiṣajya in āpas/vanaspati/oṣadhi

Chandas: Triṣṭubh-like cadence compressed in AV transmission (RV-style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From wide search across nature’s reservoirs to a calm sealing of protection.","listener_experience":"A felt sense of being held by the healing world; reassurance and steadiness.","intensity":4}