Next Mantra

Mantra 1

Sukta 44

भैषज्यम्। आयुषोऽसि प्रतरणं विप्रं भेषजमुच्यसे । तदाञ्जन त्वं शंताते शमापो अभयं कृतम्

bhaiṣajyám | ā́yuṣo ’si pratáraṇaṃ vípraṃ bheṣajám ucyase | tád ā́ñjana tváṃ śáṃtāte śám ā́po abháyaṃ kṛtám

A healing. Of life thou art the furthering ford; a potent, inspired remedy art thou called. Therefore, O Añjana, for welfare and for peace—(with) the Waters—make thou fearlessness effected.

شفاءٌ. أنتَ معبرُ الحياة ومُعينُها على الامتداد؛ وتُدعى دواءً قويًّا مُلهَمًا. فلذلك، يا أَنْجَنَة (Añjana)، للسلامة وللسَّكينة—مع المياه—أَنجِزْ جعلَ الأمان، وأَثبِتْ انعدامَ الخوف.

भैषज्यम्medicine; remedy
भैषज्यम्:
कर्म (स्तुत्य/उद्देश्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootभैषज्य (प्रातिपदिक; भिषज्/भेषज-सम्बद्ध)
आयुषःof life; of longevity
आयुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(अस्ति-क्रिया; कर्ता = त्वम्/भैषज्यम्)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्रतर॑णम्a deliverer; one that carries across
प्रतर॑णम्:
विशेषण/पूरक (भैषज्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootप्र-तॄ/तॄ (धातु) → प्र-तरण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विप्रम्the inspired/wise one; sage-like
विप्रम्:
कर्म (उच्यसे इति—यत् नाम)
TypeNoun/Adjective
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
भेषजम्remedy; medicine
भेषजम्:
कर्म (उच्यसे इति—यत् नाम)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
उच्यसेyou are called
उच्यसे:
(कर्मणि; कर्ता-स्थान = त्वम्)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + उ (उपसर्ग) → उच्य (कर्मणि-प्रयोग)
तत्that
तत्:
कर्म/उद्देश्य (कृतम् इति—यत् कृतम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अञ्जनO anjana (collyrium/black pigment; healing application)
अञ्जन:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (कृतम्/असि/उच्यसे इत्यादौ)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शम्well-being; peace
शम्:
विशेषण-भाव (शान्त्यर्थक)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/निपात; ‘शान्ति/कल्याण’ अर्थे)
तातेO dear one / O father (term of address)
ताते:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक; स्नेहसम्बोधन)
शम्peace; welfare
शम्:
विशेषण-भाव
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ (कृतम् इति—याः कृतवन्ति/कृतम्)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
अभयम्fearlessness; safety
अभयम्:
कर्म (कृतम् इति—यत् कृतम्)
TypeNoun/Adjective
Rootअ-भय (प्रातिपदिक)
कृतम्made; effected
कृतम्:
(कर्मणि-भाव; अभयम्/तत् इत्यस्य निष्पत्तिः)
TypeVerb (participial predicate)
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त; भूतकर्मणि/क्त)

Rishi: Atharvanic tradition (healing hymn; specific ṛṣi attribution not fixed here)

Devata: Añjana (personified remedy); Āpaḥ as auxiliary deities

Chandas: Anuṣṭubh (approx.)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From naming potency (vipra bheṣajam) to calm assurance (śam… abhaya).","listener_experience":"A settled, protected feeling; confidence in the remedy’s ‘installed’ power.","intensity":4}