Mantra 6

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

पैद्व प्रेहि प्रथमोऽनु त्वा वयमेमसि । अहीन् व्यऽस्यतात् पथो येन स्मा वयमेमसि

IAST Transliteration

paídva prá ehi prathamó ’nú tvā vayám emasi | ahī́n ví asyatāt pathó yénā sma vayám emasi

English Translation (Griffith/Whitney)

Go forth, O Paedva, first in the van; after thee we go. From the path whereon we fare, may he scatter the serpents far away.

Translation

تَقَدَّمْ يا بايدفا، أوّلًا في المُقَدِّمَة؛ وخَلْفَكَ نَمضي. ومن الطريقِ الذي نسيرُ عليه، لِيُبَعْثِرِ الحيّاتِ بعيدًا بعيدًا.

Word by Word

• पैद्व: O Paidva (name of the addressed being)
• पैद्व: सम्बोधन
• Type: Noun (proper name)
• Root: पैद्व (प्रातिपदिक; संबोधन-नाम)

• प्रेहि: go forth / proceed
• प्रेहि: (आज्ञा) कर्तृ-प्रवृत्तिनिमित्तम्
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) + प्र (उपसर्ग)

• प्रथमः: as the first
• प्रथमः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• अनु: after, following
• अनु: (क्रियाविशेषण) अनुगमन-भाव
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एमसि: we go / we proceed
• एमसि: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• अहीन्: serpents
• अहीन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• वि: apart, away
• वि: (क्रियाविशेषण) विभाजन/विनाश-भाव
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अस्यतात्: drive away / remove
• अस्यतात्: (आज्ञा) कर्तृ-प्रवृत्तिनिमित्तम्
• Type: Verb
• Root: स्यै/स्य (धातु ‘to bind/entangle’; caus./denom. in Vedic usage) + अ (निषेध/अपसारण-प्रवृत्ति) + वि-भाव

• पथः: from the path
• पथः: अपादान
• Type: Noun
• Root: पथ्/पथ (प्रातिपदिक)

• येन: by which
• येन: करण
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्म: indeed / just
• स्म: (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (निपात)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एमसि: go / proceed
• एमसि: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt).

Devata: Paedva as protective power; serpents as the adversarial class.

Chandas: Anuṣṭubh-like.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From alertness → guided movement → calm confidence.","listener_experience":"Grounded steadiness; feeling accompanied and protected.","intensity":5}