Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 9

संदर्शने कोपः वाक्यस्याश्रवणप्रतिषेधौ आसनचक्षुषोरदानम् वर्णस्वरभेदः एकाक्षिभ्रुकुट्योष्ठनिर्भोगः स्वेदश्वासस्मितानामस्थानोत्पत्तिः परमन्त्रणमकस्माद्व्रजनम् वर्धनमन्यस्य भूमिगात्रविलेखनमन्यस्योपतोदनम् विद्यावर्णदेशकुत्सा समदोषनिन्दा प्रतिदोषनिन्दा प्रतिलोमस्तवः सुकृतानवेक्षणम् दुष्कृतानुकीर्तनम् पृष्ठावधानमतित्यागः मिथ्याभिभाषणम् राजदर्शिनां च तद्वृत्तान्यत्वम् ॥ कZ_०५.५.०९ ॥

saṃdarśane kopaḥ vākyasyāśravaṇapratiṣedhau āsanacakṣuṣoradānam varṇasvarabhedaḥ ekākṣibhrukuṭyoṣṭhanirbhogaḥ svedaśvāsasmitānāmasthānotpattiḥ paramantraṇamakasmādvrajanam vardhanamanyasya bhūmigātravilekhanamanyasyopatodanam vidyāvarṇadeśakutsā samadoṣanindā pratidoṣanindā pratilomastavaḥ sukṛtānavekṣaṇam duṣkṛtānukīrtanam pṛṣṭhāvadhānamatityāgaḥ mithyābhibhāṣaṇam rājadarśināṃ ca tadvṛttānyatvam

وعلامات السخط هي: الغضب عند اللقاء؛ ورفض الاستماع إلى كلام المرء أو قبوله؛ وعدم تقديم مقعد ولا حتى نظرة؛ وتغيّر لون الوجه ونبرة الصوت؛ ونظرة بعين واحدة مع تقطيب الحاجبين وليّ الشفتين؛ والتعرّق وتبدّل التنفّس وابتسامة في غير موضعها؛ ومشاورة الآخرين؛ والانصراف فجأة؛ وترقية شخص آخر؛ وخدش الأرض أو حكّ الأطراف؛ ولسع/معايرة غيره؛ والسخرية من علم المرء أو نسبه أو بلده؛ وذمّه على عيوب مشتركة أو على كل عيب بعينه؛ ومدحٌ على وجهٍ معكوس/مخالف؛ وتجاهل الحسنات؛ وتعداد السيئات؛ وإدارة الظهر أو الهجر؛ والكلام بالكذب؛ وتبدّل سلوك من لهم حق الدخول على الملك.

संदर्शनेon being seen / at the time of an audience (meeting)
संदर्शने:
TypeNoun
Rootसंदर्शन
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (सप्तमी-स्थाने/अवसरे)
कोपःanger
कोपः:
TypeNoun
Rootकोप
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
वाक्यस्यof (one’s) speech / words
वाक्यस्य:
TypeNoun
Rootवाक्य
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
अश्रवणnot listening / refusal to hear
अश्रवण:
TypeNoun
Rootअश्रवण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समाहार-निर्देश)
प्रतिषेधौtwo acts of prohibition/refusal (i.e., refusal to listen and refusal to respond/accept)
प्रतिषेधौ:
TypeNoun
Rootप्रतिषेध
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा द्विवचन
आसनseat; sitting posture
आसन:
TypeNoun
Rootआसन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
चक्षुषोःof the two eyes
चक्षुषोः:
TypeNoun
Rootचक्षुस्
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी द्विवचन
अदानम्not giving; withholding (e.g., not offering a seat / not giving eye-contact)
अदानम्:
TypeNoun
Rootअदान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वर्णcolor/complexion; (also) phonetic class
वर्ण:
TypeNoun
Rootवर्ण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
स्वरvoice; tone; vowel/accent
स्वर:
TypeNoun
Rootस्वर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
भेदःchange/alteration (difference)
भेदः:
TypeNoun
Rootभेद
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
एकाक्षिone-eyed look / looking with one eye (sidelong)
एकाक्षि:
TypeNoun/Adj
Rootएकाक्षि
Formसमास; अव्ययीभाव-न; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद-समाहार)
भ्रुकुटिfrown; knitted eyebrows
भ्रुकुटि:
TypeNoun
Rootभ्रुकुटि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
ओष्ठlip
ओष्ठ:
TypeNoun
Rootओष्ठ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
निर्भोगःcontortion/drawing (of the face), grimace (lit. distortion/withdrawal)
निर्भोगः:
TypeNoun
Rootनिर्भोग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
स्वेदof sweating
स्वेद:
TypeNoun
Rootस्वेद
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
श्वासof breathing (heavy breaths)
श्वास:
TypeNoun
Rootश्वास
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
स्मितानाम्of smiles (smirks)
स्मितानाम्:
TypeNoun
Rootस्मित
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
अस्थानat an improper time/place
अस्थान:
TypeNoun
Rootअस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
उत्पत्तिःarising/occurrence
उत्पत्तिः:
TypeNoun
Rootउत्पत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
परमन्त्रणम्private whispering/consultation with another
परमन्त्रणम्:
TypeNoun
Rootपरमन्त्रण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अकस्मात्suddenly; without cause
अकस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात्
Formअव्यय
व्रजनम्going away; departure
व्रजनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootव्रज् (धातु) → व्रजन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वर्धनम्praising/raising; showing increase (of regard)
वर्धनम्:
TypeNoun
Rootवर्धन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अन्यस्यof another (person)
अन्यस्य:
TypePronoun/Adj
Rootअन्य
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी एकवचन
भूमिground/floor
भूमि:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
गात्रbody/limb
गात्र:
TypeNoun
Rootगात्र
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
विलेखनम्scratching; drawing lines (nervously)
विलेखनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootवि-लिख् (धातु) → विलेखन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अन्यस्यof another (person)
अन्यस्य:
TypePronoun/Adj
Rootअन्य
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी एकवचन
उपतोदनम्prodding/poking (someone)
उपतोदनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootउप-तुद् (धातु) → उपतोदन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
विद्याlearning/knowledge
विद्या:
TypeNoun
Rootविद्या
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्णcaste/class (varna)
वर्ण:
TypeNoun
Rootवर्ण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
देशcountry/region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
कुत्साcontempt; disparagement
कुत्सा:
TypeNoun
Rootकुत्सा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
समequal; indiscriminate
सम:
TypeAdj (as compound member)
Rootसम
Formसमासपूर्वपद (विशेषण)
दोषfault; defect; offence
दोष:
TypeNoun
Rootदोष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
निन्दाblame; censure
निन्दा:
TypeNoun
Rootनिन्दा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
प्रतिदोषeach fault in turn / fault-for-fault
प्रतिदोष:
TypeNoun (compound)
Rootप्रतिदोष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
निन्दाblame; censure
निन्दा:
TypeNoun
Rootनिन्दा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
प्रतिलोमcontrary; perverse; against the grain
प्रतिलोम:
TypeAdj/Noun
Rootप्रतिलोम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
स्तवःpraise (ironical/contrary praise here)
स्तवः:
TypeNoun
Rootस्तव
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
सुकृतof good deeds/merits
सुकृत:
TypeNoun
Rootसुकृत
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
अनवेक्षणम्not noticing; not taking into account
अनवेक्षणम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootअन-आ-ईक्ष् (धातु) → अनवेक्षण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
दुष्कृतof bad deeds/demerits
दुष्कृत:
TypeNoun
Rootदुष्कृत
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
अनुकीर्तनम्recounting; repeatedly mentioning
अनुकीर्तनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootअनु-कीर्त् (धातु) → अनुकीर्तन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
पृष्ठback; behind
पृष्ठ:
TypeNoun
Rootपृष्ठ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अवधानम्attention (directed elsewhere/behind)
अवधानम्:
TypeNoun
Rootअवधान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अतित्यागःexcessive neglect/abandonment; over-disregard
अतित्यागः:
TypeNoun
Rootअति-त्याग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
मिथ्याfalsely
मिथ्या:
TypeIndeclinable
Rootमिथ्या
Formअव्यय
अभिभाषणम्speaking/addressing (someone)
अभिभाषणम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootअभि-भाष् (धातु) → अभिभाषण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
राजदर्शिनाम्of those who see/meet the king (royal visitors)
राजदर्शिनाम्:
TypeNoun
Rootराजदर्शिन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय (समुच्चय)
तद्वृत्तानिthose behaviours/acts (of theirs)
तद्वृत्तानि:
TypeNoun (compound)
Rootतद्वृत्त
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
अन्यत्वम्difference/alteration; being otherwise (change from normal)
अन्यत्वम्:
TypeNoun
Rootअन्यत्व
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
K
king (implied by rājadarśinām)
C
courtiers with access

FAQs

Because shifts in access networks often precede formal decisions; intermediaries adjust first when favor and information channels change.