Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 3

तेषां जनपदभिजनमवग्रहं चाप्ततः परीक्षेत समानविद्येभ्यः शिल्पं शास्त्रचक्षुष्मत्तां च कर्मारम्भेषु प्रज्ञां धारयिष्णुतां दाक्ष्यं च कथायोगेषु वाग्मित्वं प्रागल्भ्यं प्रतिभानवत्त्वं च संवासिभ्यः शीलबलारोग्यसत्त्वयोगमस्तम्भमचापलं च प्रत्यक्षतः सम्प्रियत्वमवैरत्वं च ॥ कZ_०१.९.०३ ॥

teṣāṃ janapadabhijanamavagrahaṃ cāptataḥ parīkṣeta samānavidyebhyaḥ śilpaṃ śāstracakṣuṣmattāṃ ca karmārambheṣu prajñāṃ dhārayiṣṇutāṃ dākṣyaṃ ca kathāyogeṣu vāgmitvaṃ prāgalbhyaṃ pratibhānavattvaṃ ca saṃvāsibhyaḥ śīlabalārogyasattvayogamastambhamacāpalaṃ ca pratyakṣataḥ sampriyatvamavairatvaṃ ca

ينبغي أن يفحصهم على النحو الآتي: من مُخبِرين موثوقين، يتحقق من موطنهم ومكانة نسبهم، وكذلك من أي وصمة تُسقط الأهلية؛ ومن المتدرّبين في العلوم نفسها، يتحقق من مهارتهم الفنية وقدرتهم على الاستدلال عبر المتون؛ وعند الشروع في الأعمال، يتحقق من ذكائهم وثباتهم وكفاءتهم العملية؛ وفي المداولات، يتحقق من فصاحتهم وثقتهم بأنفسهم وحضور بديهتهم؛ ومن المقيمين معهم، يتحقق من سلوكهم وقوتهم وصحتهم وشجاعتهم، مع خلوّهم من الكِبر والتقلّب؛ وبالملاحظة المباشرة، يتحقق من محبوبيتهم وخلوّهم من العداوة.

तेषाम्of them (i.e., of those persons)
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं./नपुं.), सर्वनाम
जनपदthe country/territory (janapada)
जनपद:
TypeNoun
Rootजनपद
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
अभिजनम्lineage, noble birth
अभिजनम्:
TypeNoun
Rootअभिजन
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
अवग्रहम्comprehension, grasp
अवग्रहम्:
TypeNoun
Rootअवग्रह
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
आप्ततःfrom trustworthy persons
आप्ततः:
TypeIndeclinable
Rootआप्ततः
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (आप्त + तस्)
परीक्षेतshould examine, should test
परीक्षेत:
TypeVerb
Rootपरीक्ष्
Formलोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम् (परि+ईक्ष्)
समानविद्येभ्यःfrom those of equal learning
समानविद्येभ्यः:
TypeNoun
Rootसमानविद्या
Formपञ्चमी-बहुवचनम् (स्त्री.)
शिल्पम्skill, craft-competence
शिल्पम्:
TypeNoun
Rootशिल्प
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
शास्त्रचक्षुष्मत्ताम्having ‘śāstra as one’s eyes’; scriptural/disciplinary insight
शास्त्रचक्षुष्मत्ताम्:
TypeNoun
Rootशास्त्रचक्षुष्मत्ता
Formद्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
कर्मारम्भेषुin the commencement of tasks/undertakings
कर्मारम्भेषु:
TypeNoun
Rootकर्मारम्भ
Formसप्तमी-बहुवचनम् (पुं.)
प्रज्ञाम्intelligence, discernment
प्रज्ञाम्:
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
Formद्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)
धारयिष्णुताम्steadfastness; capacity to sustain/maintain
धारयिष्णुताम्:
TypeNoun
Rootधारयिष्णुता
Formद्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.); धृ-धातोः इच्छार्थ/शीलार्थ ‘इष्णु’ प्रत्ययान्त भाव
दाक्ष्यम्skillfulness, efficiency
दाक्ष्यम्:
TypeNoun
Rootदाक्ष्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
कथायोगेषुin conversations/discussions
कथायोगेषु:
TypeNoun
Rootकथायोग
Formसप्तमी-बहुवचनम् (पुं.)
वाग्मित्वम्eloquence
वाग्मित्वम्:
TypeNoun
Rootवाग्मित्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
प्रागल्भ्यम्confidence, boldness
प्रागल्भ्यम्:
TypeNoun
Rootप्रागल्भ्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
प्रतिभानवत्त्वम्quick-wittedness, presence of mind
प्रतिभानवत्त्वम्:
TypeNoun
Rootप्रतिभानवत्
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
संवासिभ्यःfrom cohabitants/associates
संवासिभ्यः:
TypeNoun
Rootसंवासिन्
Formपञ्चमी-बहुवचनम् (पुं.); ‘संवासिन्’ (सहवासकर्ता)
शीलcharacter, conduct
शील:
TypeNoun
Rootशील
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
बलstrength
बल:
TypeNoun
Rootबल
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
आरोग्यhealth
आरोग्य:
TypeNoun
Rootआरोग्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
सत्त्वspirit, courage
सत्त्व:
TypeNoun
Rootसत्त्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
योगम्fitness, suitability
योगम्:
TypeNoun
Rootयोग
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
अस्तम्भम्non-obstinacy; not stiff/overbearing
अस्तम्भम्:
TypeNoun
Rootअस्तम्भ
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं./नपुं.); नञ्-समासभावः (a-स्तम्भ)
अचापलम्non-fickleness; steadiness
अचापलम्:
TypeNoun
Rootअचापल
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); नञ्-समासभावः (a-चापल)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
प्रत्यक्षतःdirectly, by personal observation
प्रत्यक्षतः:
TypeIndeclinable
Rootप्रत्यक्षतः
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (प्रत्यक्ष + तस्)
सम्प्रियत्वम्agreeableness; being liked
सम्प्रियत्वम्:
TypeNoun
Rootसम्प्रियत्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); सम्+प्रिय + त्व
अवैरत्वम्non-enmity; being without hostility
अवैरत्वम्:
TypeNoun
Rootअवैरत्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); नञ्-समासभावः (a-वैर + त्व)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
K
king (implied appointing authority)
Ā
āpta (trusted informants)
P
peers/same-discipline evaluators
C
co-residents/neighbors

FAQs

A layered, multi-source assessment: informant reports for origin/lineage and disqualifying marks; peer review for skill and śāstra-based judgment; task-start observation for intelligence and execution ability; deliberation settings for communication and presence of mind; neighborhood testimony for conduct/health/courage; and direct observation for social acceptability and absence of active enmities.

Triangulated verification (background checks + peer evaluation + performance observation) to reduce appointment risk and information asymmetry.