Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 10

तेषां पण्यपत्तनग्रामखनिसंजातेन रत्नसारफल्गुकुप्येन द्रव्यहस्तिवनव्रजसमुत्थेन यानवाहनेन वा यद्बहुश उपकरोति तच्चित्रभोगम् ॥ कZ_०७.१६.१० ॥

teṣāṃ paṇyapattanagrāmakhanisaṃjātena ratnasāraphalgukupyena dravyahastivanavrajasamutthena yānavāhanena vā yadbahuśa upakaroti tac citrabhogam

وبالنسبة لهم، فإن كل ما يقدّم العون مرارًا—مما ينشأ من الأسواق والمدن والقرى والمناجم؛ ومن الجواهر والمعادن والسلع الصغيرة؛ ومن المال والفيلة والغابات والقطعان؛ أو من النقل والمركبات—يُعد «منفعة/إيرادًا متنوعًا» (citra-bhoga).

तेषाम्of them / their
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (Gen. pl.), पुं/नपुं
पण्यmerchandise / goods for sale
पण्य:
TypeNoun
Rootपण्य
Formसमासाङ्ग (in compound); मूलतः नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (stem)
पत्तनport / trading town
पत्तन:
TypeNoun
Rootपत्तन
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
ग्रामvillage
ग्राम:
TypeNoun
Rootग्राम
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
खनिmine
खनि:
TypeNoun
Rootखनि
Formसमासाङ्ग; स्त्रीलिङ्ग (stem)
संजातेनproduced/obtained (arising) from
संजातेन:
TypeParticiple (Past Passive Participle)
Rootसम्+√जन्
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग (instrumental sg. agreeing with implied ‘द्रव्येण/उपकरेण’); क्त-प्रत्ययान्त (संजात)
रत्नjewels / precious items
रत्न:
TypeNoun
Rootरत्न
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
सारessence / valuable produce
सार:
TypeNoun/Adjective
Rootसार
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
फल्गुminor / low-value
फल्गु:
TypeAdjective
Rootफल्गु
Formसमासाङ्ग; (as adjective-stem)
कुप्येनwith valuables—jewels, essences, minor goods, and base/secondary commodities
कुप्येन:
TypeNoun
Rootकुप्य
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘रत्नसारफल्गुकुप्य’ इति समाहार-द्वन्द्वसमासस्य तृतीया एकवचनम्
द्रव्यwealth / goods
द्रव्य:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
हस्तिelephants
हस्ति:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
वनforest
वन:
TypeNoun
Rootवन
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
व्रजcattle-range / herd-station
व्रज:
TypeNoun
Rootव्रज
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
समुत्थेनarisen/derived (originating) from
समुत्थेन:
TypeParticiple (Past Passive Participle)
Rootसम्+उद्+√स्था (समुत्था)
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग (instrumental sg.); क्त-प्रत्ययान्त (समुत्थ)
यानvehicles
यान:
TypeNoun
Rootयान
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
वाहनेनwith conveyances (vehicles and transport means)
वाहनेन:
TypeNoun
Rootवाहन
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘यानवाहन’ इति इतरेतर-द्वन्द्वसमासस्य तृतीया एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
यत्that which
यत्:
TypeRelative Pronoun
Rootयद्
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग (acc. sg.)
बहुशःin many ways / abundantly
बहुशः:
TypeAdverb
Rootबहुशस्
Formअव्ययम् (प्रकार/प्रचुरतार्थ)
उपकरोतिis of service / benefits / contributes
उपकरोति:
TypeVerb
Rootउप+√कृ
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
TypeDemonstrative Pronoun
Rootतद्
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग
चित्रभोगम्a diversified/variegated benefit (complex enjoyment/revenue)
चित्रभोगम्:
TypeNoun
Rootचित्रभोग
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘चित्रः भोगः’ → चित्रभोग (variegated/enjoyable revenue/benefit)
M
markets
T
towns/ports
V
villages
M
mines
C
commodities
E
elephants
F
forests
H
herds
T
transport assets

FAQs

A diversified stream of support—often in-kind and recurring—sourced from multiple economic nodes and resource sectors.

To operationalize assessment: the state should recognize and account for non-cash contributions (logistics, elephants, forest produce) as real strategic support.