Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 39

अराजपण्याः पञ्चकं शतं शुल्कं दद्युः सुरकामेदकारिष्टमधुफलाम्लाम्लशीधूनां च ॥ कZ_०२.२५.३९ ॥

arājapaṇyāḥ pañcakaṃ śataṃ śulkaṃ dadyuḥ surakāmedakāriṣṭamadhuphalāmlāmlaśīdhūnāṃ ca

على باعة السلع غير الملكية أن يدفعوا رسمَ مكوسٍ قدره مئة وخمسة (پانا) على السُّرَا، والكاميدَكا، والآريشْṭا، وشراب العسل، والحامض الفاكهي، والمستحضرات الحامضة، والشيذو (śīdhu).

अराजपण्याःNon-royal goods (private merchandise)
अराजपण्याः:
TypeNoun (adjectival substantive)
Rootपण्य
Formप्रथमा बहुवचनम् (स्त्रीलिङ्ग); नञ्-पूर्वकः समासः: अ-राज-पण्य (राजपण्य-वर्जिताः/राजपण्य-न-भवन्ति)
पञ्चकम्a ‘five’ rate component (pañcaka)
पञ्चकम्:
TypeNoun
Rootपञ्चक
Formद्वितीया एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); ‘पञ्चक’ = पञ्च-भागः/पञ्च-प्रतिशत-रूपः (contextual fiscal term)
शतम्one hundred (as the base unit)
शतम्:
TypeNumeral (used as noun)
Rootशत
Formद्वितीया एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); ‘one hundred’ (as a unit/amount in the rate expression)
शुल्कम्customs duty / toll
शुल्कम्:
TypeNoun
Rootशुल्क
Formद्वितीया एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); कर्म (object) of दद्युः
दद्युःshould pay / should give
दद्युः:
TypeVerb
Rootदा (दान)
Formलोट् (आज्ञार्थे) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; विध्यर्थः—‘they should pay/give’
सुराliquor (surā)
सुरा:
TypeNoun
Rootसुरा
Formषष्ठी बहुवचनम् (स्त्रीलिङ्ग) in the list governed by -नां (understood via compounds/ellipsis)
कामेदकkāmedaka (a named alcoholic preparation)
कामेदक:
TypeNoun
Rootकामेदक
Formषष्ठी बहुवचनम् (पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; commodity-name) in the enumerated list
अरिष्टariṣṭa (medicated fermented drink)
अरिष्ट:
TypeNoun
Rootअरिष्ट
Formषष्ठी बहुवचनम् (पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; commodity-name) in the enumerated list
मधुhoney / sweet liquor (madhu)
मधु:
TypeNoun
Rootमधु
Formषष्ठी बहुवचनम् (नपुंसकलिङ्ग; commodity-name) in the enumerated list
फलfruits
फल:
TypeNoun
Rootफल
Formषष्ठी बहुवचनम् (नपुंसकलिङ्ग; commodity-name) in the enumerated list
अम्लsour preparations / acidic goods
अम्ल:
TypeNoun/Adjective used as noun
Rootअम्ल
Formषष्ठी बहुवचनम् (नपुंसकलिङ्ग; commodity-name) in the enumerated list
अम्लशीधूनाम्of sour śīdhu (a fermented drink)
अम्लशीधूनाम्:
TypeNoun
Rootशीधु
Formषष्ठी बहुवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); समासः: अम्ल-शीधु (sour śīdhu)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्; coordination (‘and’)
P
private sellers (arājapaṇyāḥ)
Ś
śulka (excise)
S
surā
K
kāmedaka
Ā
āriṣṭa
M
madhu
Ś
śīdhu

FAQs

It signals differential treatment: private (non-state) intoxicant trade is taxed/charged, implying the state may also run or privilege ‘royal’ (state) supply channels.

To prevent regulatory arbitrage—traders reclassifying the same intoxicant under a different name to evade duty.