षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
المقياس المعياري لكمية المطر (varṣa-pramāṇa) هو: ستة عشر دروṇa في المناطق الجافة (jāṅgala)؛ وثمانية ونصف في المناطق المستنقعية/الرطبة (ānūpa)؛ واثنا عشر ونصف لمناطق Deśa وVāpa؛ وثلاثة عشر ونصف لـ Aśmaka؛ وثلاثة وعشرون لـ Avanti؛ أما Aparānta فليس لها مقدار ثابت (متغيّر). وبالنسبة لمحاصيل الشتاء وللبذار المرويّ عبر القنوات/الخنادق (kulyā-vāpa) فيُقدَّر ذلك بحسب الفصل/الوقت.
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.