Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 5

षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥

ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ

المقياس المعياري لكمية المطر (varṣa-pramāṇa) هو: ستة عشر دروṇa في المناطق الجافة (jāṅgala)؛ وثمانية ونصف في المناطق المستنقعية/الرطبة (ānūpa)؛ واثنا عشر ونصف لمناطق Deśa وVāpa؛ وثلاثة عشر ونصف لـ Aśmaka؛ وثلاثة وعشرون لـ Avanti؛ أما Aparānta فليس لها مقدار ثابت (متغيّر). وبالنسبة لمحاصيل الشتاء وللبذار المرويّ عبر القنوات/الخنادق (kulyā-vāpa) فيُقدَّر ذلك بحسب الفصل/الوقت.

षोडश-द्रोणम्sixteen droṇas (as a measure/quantity)
षोडश-द्रोणम्:
TypeNoun
Rootद्रोण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; परिमाणवाचक
जाङ्गलानाम्of the Jāṅgala (dry) regions
जाङ्गलानाम्:
TypeNoun (adjectival, regional)
Rootजाङ्गल
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; देशविशेष (जाङ्गल-देश)
वर्ष-प्रमाणम्the rainfall measure/standard
वर्ष-प्रमाणम्:
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; शीर्षक/विधेय-रूपेण
अध्यर्धम्one and a half (times/measure)
अध्यर्धम्:
TypeIndeclinable (quantifier)
Rootअध्यर्ध
Formअव्यय; परिमाणवाचक (1½)
आनूपानाम्of the Ānūpa (marshy/riverine) regions
आनूपानाम्:
TypeNoun (adjectival, regional)
Rootआनूप
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; देशविशेष (आनूप-देश)
देश-वापानाम्of the regional reservoirs/tanks
देश-वापानाम्:
TypeNoun
Rootवाप
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; ‘देश’ उपपद-निर्देश
अर्ध-त्रयोदशthirteen and a half
अर्ध-त्रयोदश:
TypeNumeral (indeclinable-like)
Rootत्रयोदश
Formपरिमाणवाचक; ‘thirteen and a half’ (13½)
अश्मकानाम्of the Aśmaka region/people
अश्मकानाम्:
TypeNoun (regional)
Rootअश्मक
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; जनपद/देशविशेष
त्रयोविंशतिःtwenty-three
त्रयोविंशतिः:
TypeNumeral
Rootत्रयोविंशति
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; संख्या 23
अवन्तीनाम्of Avanti
अवन्तीनाम्:
TypeNoun (regional)
Rootअवन्ती
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; जनपद/देशविशेष
अमितम्unlimited/indefinite (not fixed)
अमितम्:
TypeAdjective (used predicatively)
Rootअमित
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘अपरिमित’
अपरान्तानाम्of Aparānta
अपरान्तानाम्:
TypeNoun (regional)
Rootअपरान्त
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; देशविशेष
हैमन्यानाम्of the Haimaniya region/people
हैमन्यानाम्:
TypeNoun (regional)
Rootहैमनीय
Formस्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; देश/जनपद-विशेष
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चय
कुल्या-वापानाम्of canal-reservoirs (canal-fed tanks)
कुल्या-वापानाम्:
TypeNoun
Rootवाप
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; ‘कुल्या’ उपपद-निर्देश
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चय
कालतःaccording to time/season
कालतः:
TypeNoun (adverbial ablative)
Rootकाल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, पञ्चमी; अव्ययीभावार्थे ‘कालतः’ = ‘समयानुसारम्/ऋतुवशात्’
J
Jāṅgala (arid tracts)
Ā
Ānūpa (marshy tracts)
D
Deśa
V
Vāpa
A
Aśmaka
A
Avanti
A
Aparānta
H
Haimanya (winter season/crops)
K
Kulyā-vāpa (canal irrigation)

FAQs

To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.

It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.