Sutra 3

Devanagari script

तावन्मात्रमेकद्वारं खातगुप्तं स्वादुफलगुल्मगुच्छमकण्टकिद्रुममुत्तानतोयाशयं दान्तमृगचतुष्पदं भग्ननखदंष्ट्रव्यालं मार्गयुकहस्तिहस्तिनीकलभं मृगवनं विहारार्थं राज्ञः कारयेत् ॥ कZ_०२.२.०३ ॥

Transliteration

tāvanmātram ekadvāraṃ khāta-guptaṃ svādu-phala-gulma-guccham akaṇṭaki-drumam uttāna-toyāśayaṃ dānta-mṛga-catuṣpadaṃ bhagna-nakha-daṃṣṭra-vyālaṃ mārga-yukta-hasti-hastinī-kalabhaṃ mṛga-vanaṃ vihārārthaṃ rājñaḥ kārayet

Translation

ينبغي له أن يُنشئ للملك متنزّهًا ملكيًّا للصيد (mṛgavana) للترويح: بقدرٍ مناسب، وله بوابة واحدة، ومحميٌّ بخندق/قناة؛ وفيه شجيرات وتجمّعات ذات ثمار حلوة، وأشجار بلا شوك، وخزّانات ماء ضحلة؛ ويُزوَّد بغزلان ودوابّ رباعية أليفة؛ وتُجعل المفترسات غير مؤذية (بكسر المخالب والأنياب)؛ وتُهيَّأ فيه مسالك؛ ويُجهَّز بفيلة—ذكورًا وإناثًا وصغارًا.

Word by Word

• तावन्मात्रम्: only so much; of that extent
• Type: Adjective (quantifier)
• Root: तावत्/मात्र
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; परिमाणवाचकं विशेषणम्

• एकद्वारम्: having one gate; single-entranced
• Type: Noun (with numeral adjective)
• Root: एक/द्वार
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘एकं द्वारं यस्य’

• खातगुप्तम्: protected by a ditch; secured by excavation
• Type: Adjective (past participial)
• Root: खात/गुप्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘खातेन गुप्तम्’ (खात = खनित-खात/खाई)

• स्वादुफलगुल्मगुच्छम्: with sweet fruits, shrubs, and clumps of vegetation
• Type: Noun phrase (compound)
• Root: स्वादु/फल/गुल्म/गुच्छ
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘स्वादूनि फलानि च गुल्माः च गुच्छाः च’ (समाहारद्वन्द्वभावः)

• अकण्टकिद्रुमम्: with thornless trees
• Type: Noun (compound)
• Root: अ/कण्टकिन्/द्रुम
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘कण्टकः नास्ति यस्य’ (अकण्टकिन्) विशेषणं + द्रुम

• उत्तानतोयाशयम्: having shallow water-bodies/ponds
• Type: Noun (compound)
• Root: उत्तान/तोय/आशय
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘उत्तानः (अल्पगम्भीरः) तोयाशयः’

• दान्तमृगचतुष्पदम्: with tame deer and other quadrupeds
• Type: Noun phrase (compound)
• Root: दान्त/मृग/चतुष्पद
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘दान्ताः मृगाः च चतुष्पदाः च’ (समाहारद्वन्द्व)

• भग्ननखदंष्ट्रव्यालम्: with wild beasts whose claws and fangs are broken (made harmless)
• Type: Noun (compound)
• Root: भग्न/नख/दंष्ट्र/व्याल
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘भग्नौ नखौ दंष्ट्रे च यस्य सः (व्यालः)’—अर्थतः हिंस्रव्यालानां नख-दंष्ट्र-भङ्गेन निरुपद्रवत्वम्

• मार्गयुकहस्तिहस्तिनीकलभम्: with elephants—males, females, and calves—trained/fit for the paths
• Type: Noun phrase (compound)
• Root: मार्ग/युग/हस्ति/हस्तिनी/कलभ
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘मार्गे युक्ताः (प्रशिक्षिताः/उपयुक्ताः) हस्तिनः हस्तिन्यः कलभाः च’ (समाहारद्वन्द्व)

• मृगवनम्: a deer-forest; game preserve
• Type: Noun
• Root: मृग/वन
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘मृगाणां वनम्’

• विहारार्थम्: for recreation; for sport
• Type: Noun (purpose expression)
• Root: विहार/अर्थ
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘विहारस्य अर्थम्’ = प्रयोजनार्थे द्वितीया

• राज्ञः: of the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्

• कारयेत्: should have (it) made; should cause (it) to be constructed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: लोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विध्यर्थ) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (कारयति) — causative

Entities Mentioned

• rājā (king)
• mṛga-vana (hunting park)
• hasti/hastinī/kalabha (elephants)
• mṛga/catuṣpada (game animals)
• vyāla (predators)

More Details

FAQs

Why specify a single gate and moat for a hunting park?

It is a security and control design: regulating access, preventing escapes, and reducing assassination or disorder risks in a leisure setting.

What does 'predators with broken claws and fangs' indicate administratively?

A controlled environment—risk is engineered out to protect the ruler while preserving the appearance/utility of a game reserve.