Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 38›Shloka 57
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 38, Shloka 57

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

Devanagari script

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

Transliteration

srajaś ca sarvaratnāni priyā yāś ca varāṅganāḥ | aiśvaryaṃ ca viśālāyāṃ pṛthivyām api durlabham ||5.38.57||

pitaraṃ mātaraṃ caiva sammānyābhiprasādya ca | anupravrajito rāmaṃ sumitrā yena suprajāḥ ||5.38.58||

Translation

Garlands, jewels of every kind, beloved women, and even sovereignty—hard to attain across this vast earth—(all these) were set aside by him. Having duly honored and pleased father and mother, he accompanied Rāma into exile; through him Sumitrā is truly blessed with worthy offspring.

Word by Word
स्रजःgarlands
स्रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्रज् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सर्वरत्नानिall jewels
सर्वरत्नानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व + रत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय (सर्वाणि रत्नानि)
प्रियाःdear
प्रियाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying yāḥ/varāṅganāḥ)
याःwho/which
याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धे (relative pronoun)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
वराङ्गनाःexcellent women
वराङ्गनाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर + अङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय (वराः अङ्गनाः)
ऐश्वर्यम्sovereignty, prosperity
ऐश्वर्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
विशालायाम्vast
विशालायाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविशाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying pṛthivyām)
पृथिव्याम्on earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; 'even/also'
दुर्लभम्hard to obtain
दुर्लभम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective of aiśvaryam etc.)
पितरम्father
पितरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: indeed)
सम्मान्यhaving respected
सम्मान्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + मान् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); अर्थे 'having honored/respected'
अभिप्रसाद्यhaving pleased
अभिप्रसाद्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + प्रसद् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); अर्थे 'having pleased/propitiated'
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अनुप्रव्रजितःfollowed (into exile)
अनुप्रव्रजितः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु + प्र + व्रज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे 'having followed into exile'
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सुमित्राSumitra
सुमित्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमित्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
येनby whom/whereby
येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया (Instrumental), एकवचन; सम्बन्धे (by whom/whereby)
सुप्रजाःblessed with good sons
सुप्रजाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + प्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय; अर्थे 'having good offspring' (epithet of Sumitrā)
Characters & Entities
S
Sītā
H
Hanumān
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (implied as the one who renounced pleasures and followed)
S
Sumitrā
D
Daśaratha (implied by 'father')
K
Kauśalyā (implied by 'mother', in the royal household context)

FAQs

Sevā and tyāga as dharma: the ideal of giving up personal luxury and desire to uphold duty—serving the righteous cause and supporting the elder brother in exile.

Sītā composes her message by recalling Lakṣmaṇa’s sacrifices: he renounced royal comforts, honored parents, and chose exile with Rāma.

Lakṣmaṇa’s loyalty and self-denial: devotion expressed through disciplined renunciation and respectful obedience to parents and dharma.

←Previous Verse
Next Verse→