Previous Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 63

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

प्रसादयन्नरवृषभ स्समातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनंचकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम्।।2.21.63।।

prasādayan naravṛṣabhaḥ samātaraṁ parākramāj jigamiṣur eva daṇḍakān | athānujaṁ bhṛśam anuśāsya darśanaṁ cakāra tāṁ hṛdi jananīṁ pradakṣiṇam || 2.21.63 ||

Pacifying his mother, that best of men—resolved through steadfast courage to go to Daṇḍaka—then firmly instructed his younger brother with clear intent, and with heartfelt devotion he circumambulated his mother.

प्रसादयन्while pacifying / appeasing
प्रसादयन्:
कर्ता (कर्तृसमानाधिकरणः)
TypeVerb
Rootप्र+सद् (धातु) → प्रसादयत् (कृदन्त, शतृ)
Formकृदन्तः (वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; क्रियाविशेषणभावेन (समकालिकक्रिया) — 'प्रसादयन्' = while pacifying
नरवृषभःthe bull among men / best of men
नरवृषभः:
कर्ता
TypeNoun
Rootनर + वृषभ (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणां वृषभः) — 'best of men'
he
:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (तद्-शब्दः: सः → स)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पराक्रमात्from/through valor; courageously
पराक्रमात्:
हेतु (कारणम्)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/कारणे (ablative of cause)
जिगमिषुःwishing to go
जिगमिषुः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → जिगमिषु (इच्छार्थक-प्रातिपदिक, सन्/इच्छा)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इच्छार्थक-विशेषणम् (गन्तुम् इच्छन्)
एवindeed / just
एव:
सम्बन्ध/निपात (अवधारणम्)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; निश्चय/अवधारणार्थक-निपातः
दण्डकान्to the Dandaka (region/forest)
दण्डकान्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootदण्डक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; देशविशेषः (दण्डकारण्य-प्रदेशः)
अथthen / thereafter
अथ:
सम्बन्ध/निपात (अनन्तरता)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनुक्रम/अनन्तरार्थक-निपातः
अनुजम्the younger brother
अनुजम्:
कर्म (अनुशासनस्य)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भृशम्exceedingly / greatly
भृशम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (तीव्रार्थक-अव्ययम्)
अनुशास्यhaving instructed / having admonished
अनुशास्य:
सम्बन्ध (पूर्वकालिकक्रिया)
TypeVerb
Rootअनु+शास् (धातु) → अनुशास्य (क्त्वान्त/ल्यबन्त कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययभावः), पूर्वकालिकक्रिया — 'having instructed/commanded'
दर्शनम्a visit / seeing (paying respects)
दर्शनम्:
कर्म (चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
चकारdid / performed / made
चकार:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → चकार (लिट्)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
ताम्her / that (lady)
ताम्:
कर्म (प्रदक्षिणं चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
हृदिin (his) heart
हृदि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणम्
जननीम्the mother
जननीम्:
कर्म (ताम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootजननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'मातरम्' इत्यस्य समानार्थक-विशेषण/अप्पोजिशन
प्रदक्षिणम्circumambulation (keeping to the right)
प्रदक्षिणम्:
कर्म (चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (प्रदक्षिणं चकार = circumambulated)

O Rama! who can commit excesses on you, when you stand like Yama, god of death, protected by me with my bow?

R
Rāma
K
Kauśalyā (mother/jananī/devī)
L
Lakṣmaṇa (anuja)
D
Daṇḍaka forest

FAQs

Dharma is enacted through respectful conduct: calming elders, guiding juniors responsibly, and honoring one’s mother with reverence even amid personal hardship.

After persuading his mother and preparing for exile, Rāma instructs Lakṣmaṇa and performs a reverential circumambulation of Kauśalyā before departure.

Rāma’s composure and reverence—courage in action joined with gentleness toward family and strict adherence to proper conduct.