Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 61

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

Devanagari script

सा माऽनुमन्यस्व वनं व्रजन्तंकुरुष्व न स्स्वस्त्ययनानि देवि।यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः।।2.21.61।।

Transliteration

sā mā 'numanyasva vanaṁ vrajantaṁ kuruṣva naḥ svastyayanāni devi | yathā samāpte punar āvrajeyaṁ yathā hi satyena punar yayātiḥ || 2.21.61 ||

Translation

So, O mother, grant me leave as I depart for the forest; perform for me the rites of blessing and well-being, so that when the term is completed I may return again—just as Yayāti returned again through the power of truth.

Word by Word

• सा: you (that lady)
• सा: कर्ता (addressee identified; subject in vocative sense by context)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular); सर्वनाम-रूपम्

• मा: me
• मा: कर्म (object of अनुमन्यस्व)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular); सर्वनाम-रूपम्

• अनुमन्यस्व: permit / consent
• अनुमन्यस्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अनु√मन् (धातु) (मनँ ज्ञाने) + उपसर्गः अनु
• Form: लोट्-लकारः, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (imperative, 2nd person singular, parasmaipada)

• वनम्: to the forest
• वनम्: कर्म (goal as object with व्रज्)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• व्रजन्तम्: departing / going
• व्रजन्तम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: √व्रज् (धातु) (व्रजँ गतौ) → व्रजत् (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कर्तरि कृदन्तः (present active participle); पुल्लिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (masc. acc. sg.); 'मा' इत्यस्य विशेषणम्

• कुरुष्व: perform / do
• कुरुष्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) (डुकृञ् करणे)
• Form: लोट्-लकारः, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम् (imperative, 2nd person singular, atmanepada)

• नः: for us / of us
• नः: सम्बन्ध (possessor/beneficiary with rites)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (genitive plural); सर्वनाम-रूपम्

• स्वस्त्ययनानि: auspicious rites / prosperity-ceremonies
• स्वस्त्ययनानि: कर्म (object of कुरुष्व)
• Type: Noun
• Root: स्वस्त्ययन (प्रातिपदिक) = स्वस्ति + अयन (समास-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (neuter accusative plural); समासः: षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्तेः अयनानि = auspicious rites/means of welfare)

• देवि: O lady / O mother
• देवि: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः एकवचनम् (feminine vocative singular)

• यथा: so that / as
• यथा: सम्बन्ध (purpose/analogy marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमान/प्रकार-वाचक-सम्बन्धकः (conjunctive adverb: 'so that/as')

• समाप्ते: upon completion
• समाप्ते: अधिकरण (time-locus)
• Type: Noun
• Root: समाप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) = सम् + आ√प् (धातु) (आपॢँ व्याप्तौ) → समाप्त
• Form: सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (locative singular); नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे प्रयोगः (here locative: 'on completion'); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used substantively)

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• आव्रजेयम्: I may return / I shall return
• आव्रजेयम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ√व्रज् (धातु) (व्रजँ गतौ) + उपसर्गः आ
• Form: विधिलिङ्-लकारः, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (optative, 1st person singular, parasmaipada)

• यथा: just as
• यथा: सम्बन्ध (analogy marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमान/प्रकार-वाचक-सम्बन्धकः (conjunctive adverb: 'just as')

• हि: indeed
• हि: निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle: emphasis/indeed)

• सत्येन: by truth / by the power of truth
• सत्येन: करण (means/instrument)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter instrumental singular)

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• ययातिः: Yayāti
• ययातिः: कर्ता (of implied verb 'returns/goes again')
• Type: Noun
• Root: ययाति (प्रातिपदिक) (व्यक्तिनाम)
• Form: पुल्लिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masculine nominative singular); व्यक्तिवाचक-नाम

Context

Will any son with the ideals of a king in mind accept such words of this king who has entered his chilhood again ?

Characters & Entities

• Rāma
• Kauśalyā (devī)
• forest (vana)
• Yayāti

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya and dharma are linked: truthful fidelity to a vow sustains rightful outcomes; blessings and auspicious rites support dharmic endurance through hardship.

What is the narrative situation?

Rāma seeks his mother’s consent and blessings before leaving for forest exile, expressing confidence in returning after the term ends.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s humility and reverence toward parental blessing, and his trust in satya as a sustaining moral force.